Tham vấn chuyên mônBS.CKII Lê Hoàng PhúcTrưởng khoa Phục hình
Bàn chải chỉ làm sạch khoảng 60% bề mặt răng. So sánh chỉ nha khoa, bàn chải kẽ và tăm nước: ưu nhược điểm, ai nên dùng loại nào và cách dùng đúng.
Một chiếc răng có năm mặt, và bàn chải chỉ tiếp cận tốt ba mặt: mặt ngoài, mặt trong và mặt nhai. Hai mặt tiếp giáp với răng bên cạnh – nơi thức ăn dễ giắt và sâu răng kẽ hình thành âm thầm – cần đến dụng cụ làm sạch kẽ. Câu hỏi bệnh nhân thường đặt ra là: nên dùng chỉ nha khoa, bàn chải kẽ hay tăm nước?
Chỉ nha khoa
Chỉ nha khoa phù hợp với kẽ răng khít, thường gặp ở người trẻ có nướu khoẻ. Khi dùng đúng, sợi chỉ ôm theo hình chữ C quanh mặt bên của răng và đi xuống dưới viền nướu một chút để lấy mảng bám.
Cách dùng
- Lấy khoảng 40 cm chỉ, quấn hai đầu vào ngón giữa, dùng ngón cái và ngón trỏ để điều khiển một đoạn 2 – 3 cm.
- Đưa chỉ qua điểm tiếp xúc bằng động tác cưa nhẹ, không giật mạnh xuống nướu.
- Ôm chỉ theo hình chữ C quanh một răng, kéo lên xuống vài lần; làm tương tự với răng bên cạnh.
- Dùng đoạn chỉ sạch cho kẽ tiếp theo.
Cây chỉ nha khoa có tay cầm tiện cho người mới tập, tuy nhiên khó ôm sát mặt răng bằng chỉ cuộn.
Bàn chải kẽ
Bàn chải kẽ là bàn chải nhỏ dạng ống, có nhiều cỡ. Với kẽ răng đủ rộng – thường gặp ở người trưởng thành, người có tụt nướu, đang niềng răng, có cầu răng hoặc Implant – bàn chải kẽ thường làm sạch hiệu quả hơn chỉ. Tổng quan Cochrane năm 2019 ghi nhận bàn chải kẽ kết hợp chải răng có thể giảm viêm nướu nhiều hơn so với chỉ chải răng đơn thuần.
Chọn cỡ bàn chải kẽ vừa khít: đưa vào được nhẹ nhàng, có cảm giác ma sát nhẹ nhưng không phải ấn mạnh. Mỗi kẽ có thể cần một cỡ khác nhau; nha sĩ hoặc điều dưỡng có thể đo giúp bạn.
Tăm nước
Tăm nước tạo tia nước áp lực để cuốn trôi thức ăn và một phần mảng bám. Thiết bị rất hữu ích cho người niềng răng mắc cài, có cầu răng, hàm All-on-4 hoặc người khó thao tác tay. Tuy nhiên, tăm nước không thay thế hoàn toàn việc làm sạch cơ học bằng chỉ hoặc bàn chải kẽ ở những kẽ khít, vì lớp màng vi khuẩn bám khá chắc.
Bảng so sánh nhanh
| Dụng cụ | Phù hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Chỉ nha khoa | Kẽ răng khít, nướu khoẻ | Cần kỹ thuật, dễ làm tổn thương nướu nếu giật mạnh |
| Bàn chải kẽ | Kẽ rộng, tụt nướu, nha chu, Implant | Chọn đúng cỡ, không ép vào kẽ quá chật |
| Tăm nước | Niềng răng, cầu răng, hàm cố định toàn hàm | Nên kết hợp làm sạch cơ học |
Làm sạch kẽ răng khi nào trong ngày?
Thời điểm không quá quan trọng bằng sự đều đặn. Nhiều người chọn làm vào buổi tối trước khi chải răng để kem có fluor tiếp cận tốt hơn các mặt kẽ vừa được làm sạch.
Chảy máu khi mới bắt đầu có sao không?
Khi nướu đang viêm, vài ngày đầu làm sạch kẽ có thể chảy máu nhẹ. Thông thường, nếu duy trì đều đặn, tình trạng này giảm sau 1 – 2 tuần do nướu hết viêm. Nếu chảy máu nhiều, kéo dài hoặc kèm đau, sưng, hãy đến nha sĩ kiểm tra.
Không dùng tăm tre, tăm gỗ xỉa mạnh vào kẽ răng vì dễ làm tổn thương nướu và tạo kẽ hở lớn dần theo thời gian.
Tóm tắt
Không có dụng cụ "tốt nhất cho mọi người". Kẽ khít dùng chỉ, kẽ rộng dùng bàn chải kẽ, người niềng răng hoặc mang phục hình cố định nên thêm tăm nước. Hãy hỏi nha sĩ ở lần khám tới để được chọn bộ dụng cụ phù hợp với khuôn miệng của bạn.
Tài liệu tham khảo
- Worthington HV. và cộng sự. Home use of interdental cleaning devices, in addition to toothbrushing, for preventing and controlling periodontal diseases and dental caries. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2019.
- American Dental Association. MouthHealthy – Floss (mouthhealthy.org).
- NHS. How to keep your teeth clean (nhs.uk).
Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán trực tiếp của bác sĩ nha khoa. Mỗi tình trạng răng miệng cần được đánh giá riêng.






